به بزرگترین دانشنامه مالی فارسی خوش آمدید

چه چیزی باعث تورم می شود و آیا کسی از آن سود می برد؟

15 ارد

چه چیزی باعث تورم می شود و آیا کسی از آن سود می برد؟

تورم بر همه چیز اطراف ما تاثیر می گذارد، از نیازهای اساسی مانند مسکن، غذا، مراقبت های پزشکی و آب و برق تا هزینه لوازم آرایشی و ماشین های جدید. علاوه بر این، تورم می تواند به راحتی پس انداز ما را از بین ببرد. تورم باعث می شود که پول هزینه شده امروز ارزان تر از پول دیروز باشد. همچنین موجب کاهش قدرت خرید آتی می شود و پس انداز بازنشستگی را تحت تاثیر قرار می دهد.

بانک ها مرکزی تورم را به وسیله سیاست های پولی مدیریت و کنترل می کنند. این سیاست های پولی است که بر میزان عرضه پول و دسترسی به اعتبار در یک اقتصاد تاثیر می گذارد. بانک های مرکزی کشورهای توسعه یافته، از جمله فدرال رزرو عموماً قصد دارند نرخ تورم را حدود ۲ درصد حفظ کنند. در این مقاله ما عوامل اساسی به وجود آورنده تورم و انواع تورم را بررسی خواهیم کرد.

دلایل تورم

اعتماد مصرف کننده: وقتی نرخ بیکاری پایین و دستمزد پایدار باشد، مصرف کنندگان اعتماد به نفس بیشتری در خرج و مصرف پول دارند. این اطمینان، قیمت ها را افزایش می دهد، چرا که تولید کنندگان هزینه بیشتری برای کالاها و خدماتی که تقاضای بالا دارند،  هزینه می کنند. یک مثال، بازار مسکن است. در یک اقتصادِ رو به رشد، مردم خانه های جدید و بیشتری می خرند. پیمانکاران باتوجه به تقاضای بیشتر، قیمت خدمات خود را افزایش می دهند تا سرمایه گذارای های خود را برای ساخت خانه افزایش دهند. به طور مشابه، مصالح ساختمانی که در خانه ها وجود دارد، هزینه های بیشتری به همراه دارند و مصرف کنندگان لوازم و مصالح بیشتری را درخواست می کنند. (همچنین بخوانید؛ چگونه در زمان تورم به سود برسیم؟).

کاهش عرضه: یکی از دلایل اصلی تورم، اصل اقتصادی عرضه و تقاضا است. با افزایش تقاضا برای یک کالا یا خدمات خاص، عرضه موجود کاهش می یابد. هنگامی که اقلام کمتری در دسترس باشند، مصرف کنندگان مایل به پرداخت بیشتر برای به دست آوردن آن اقلام هستند. عرضه به دلایل مختلف کاهش می یابد. اغلب فاجعه طبیعی یا تاثیرات زیست محیطی بر زنجیره تامین کالا تاثیر می گذارد، مانند زمانی که یک گردباد یک کارخانه را از بین می برد یا خشکسالی شدید محصول را از بین می برد. همچنین زمانی که یک کالا محبوب می شود، تقاضا از نرخ تولید بیشتر و شاهد کاهش عرضه محصول خواهیم بود.

تصمیمات شرکت ها: گاهی اوقات تورم طبیعی به نظر می رسد، زیرا عرضه کاهش و تقاضا افزایش می یابد، اما برخی اوقات هم هماهنگی شرکت ها دلیل به وجود آمدن این پدیده است. شرکت هایی که اقلام محبوب را تولید می کنند، اغلب قیمت ها را افزایش می دهند به این دلیل که مصرف کنندگان باز هم تمایل دارند که مبلغ افزایش یافته را پرداخت کنند. همچنین محصولات مصرفی در بسیاری از کشورها شاهد افزایش قیمت خواهند بود.

تصمیمات گرفته شده توسط صاحبان کسب و کارهای بزرگ می تواند باعث ایجاد تورم شود. به طور مثال با افزایش قیمت دام، دامداران حجم گله گاوهای خود را کاهش می دهند. این تصمیمات موجب افزایش صرفه جویی برای دامداران می شود، اما همزمان به معنی کاهش عرضه گوشت و افزایش قیمت آن در بازار است. (همچنین بخوانید؛ تأثیر تورم بر بازده سهام).

نرخ تورم چگونه تعیین می شود

نرخ تورم با نرخ تغییر شاخص قیمت محصول تعیین می شود. پرکاربردترین شاخص برای تعیین نرخ تورم، شاخص قیمت مصرف کننده است که به صورت دوره ای محاسبه می شود. شاخص قیمت مصرف کننده برای همه مصرف کنندگان شهری است و شامل یک سبد وزنی از کالاها و خدمات شامل غذا و نوشیدنی و آموزش و تفریح است. دومین شاخص قیمتی مورد استفاده، شاخص قیمت تولید کننده (PPI) است که شامل مواردی مانند سوخت و محصولات کشاورزی (گوشت و بذر)، محصولات شیمیایی و فلزات است. شاخص قیمت تولید کننده، تغییرات قیمتی را مدنظر قرار می دهد که بر تولید کننده تاثیر داشته باشند و در اکثر موارد این تاثیر به شکل تغییر قیمت بر مصرف کننده نهایی اعمال می شود.

انواع تورم

تورم ناشی از فشار هزینه

این تورم یکی از دو تورم اصلی در اقتصاد است و به افزایش هزینه های تولید اشاره می کند (معمولا به شکل دستمزد) که منجربه افزایش فشار برروی قیمت گذاری می شود. یکی از نشانه های افزایش احتمالی تورم ناشی از فشار هزینه در افزایش قیمت کالاهای اساسی یا کامودیتی ها دیده می شود. چرا که کالاهای اساسی مانند نفت و فلزات، مواد اولیه اصلی بیشتر تولیدکنندگان هستند. (همچنین بخوانید؛ راهنمای مبتدیان در معاملات فلزات گرانبها).

دستمزد نیز بر هزینه تولید به عنوان تنها و بزرگترین هزینه کسب و کار، تاثیر می گذارد. تحلیلگران و سیاستگذاران در حال حاضر با استفاده از نرخ بیکاری که مهمترین ورودی تولید است، بازار کار را پایش می کنند. از آنجا که کمبود نیروی کار می تواند باعث افزایش دستمزدها شود، به طور طبیعی به این معناست که نرخ بیکاری پایین ناشی از کمبود نیروی کار است.

تورم ناشی از کشش تقاضا

در حالیکه تورم ناشی از فشار هزینه مرتبط با بخش عرضه است، تورم ناشی از کشش تقاضا زمانی رخ می دهد که افزایش تقاضا موجب افزایش قیمت ها شود. تورم ناشی از کشش تقاضا می تواند به یکی از دلایل ذیل رخ دهد؛

  • سیاست مالی گسترده. با کاهش مالیات، دولت ها می توانند میزان درآمد اختیاری برای کسب و کار و مصرف کنندگان را افزایش دهند. کسب و کار ها ممکن است آن را در افزایش سرمایه گذاری، افزایش دستمزد کارکنان و یا استخدام جدید یا دیگر موارد مرتبط هزینه کنند. درمقابل، مصرف کنندگان ممکن است اقلام غیر ضروری بیشتری را خریداری کنند. علاوه بر این، باتوجه به اینکه دولت ها با افزایش هزینه های خود، از طریق انجام پروژه های زیربنایی عمده، اقتصاد را تحریک می کنند، تقاضا برای کالاها و خدمات افزایش می یابد و منجر به افزایش قیمت می شود. (همچنین بخوانید؛ راه‌کارهای کاهش تورم توسط بانک‌های مرکزی).
  • کاهش ارزش پول. کاهش ارزش ارز می تواند منجر به صادرات بیشتر شود (چرا که کالاهای داخلی ناگهان ارزان تر می شوند و بنابراین برای خریداران خارجی جذاب تر هستند) و این باعث افزایش تقاضای کل کالاها و خدمات داخلی می شود. تقاضای بالاتر می تواند منجر به قیمت های بالا تر شود. کاهش ارزش ارز نیز می تواند واردات کمتر را به دنبال داشته باشد. (چرا که کالاهای خارجی گران تر خواهند بود).
  • سیاست پولی. از طریق عملیات بازار باز، بانک های مرکزی می توانند عرضه پول را افزایش دهند و مازاد نقدینگی ایجاد کنند که می تواند ارزش پول را نسبت به قیمت کالا و خدمات کاهش دهد. به عبارت دیگر، با افزایش عرضه پول، قدرت خرید تمام شرکت کنندگان در اقتصاد افزایش می یابد و منجر به افزایش تقاضای کل می شود. اگر عرضه کالا با تقاضای بیش از حد تنظیم نشود، فشار تقاضا موجب افزایش قیمت ها خواهد شد.

انتظارات تورمی

با افزایش و شایع شدن تورم در اقتصاد. مصرف کنندگان و تولیدکنندگان انتظارات و توقعات خود را از افزایش نرخ تورم احتمالی، بالا می برند. این انتظارات باعث می شود تمامی اقدامات آن ها، تورم را به جلو براند به طوریکه موجب تداوم آن شود.

مزایای تورم

در حالی که مصرف کنندگان از تورم ضرر می بینند، برخی از افراد سود خوبی به دست می آورند. تولید کنندگان می توانند قیمت محصولات خود را افزایش دهند. صاحبان کسب و کار می توانند آگاهانه از منابع موجود در بازار خریداری کنند و قیمت ها را به سطح مورد نظر خود افزایش دهند. همچنین بخوانید؛ تأثیر تورم بر بازده سهام.

منبع: گروه مشاوران مالی سامان