به بزرگترین دانشنامه مالی فارسی خوش آمدید

رکود و علت‌های آن

10 مرد

رکود و علت‌های آن

تعریف ساده رکود عبارت است از؛ کاهش چشمگیر فعالیت‌های اقتصادی طی چند ماه که در سراسر اقتصاد گسترش‌یافته است. و تأثیر آن معمولاً در تولید ناخالص داخلی GDP، درآمد واقعی، اشتغال، تولید صنعتی، عمده‌فروشی و خرده‌فروشی به‌وضوح مشاهده می‌شود. همچنین این‌گونه بیان می‌شود که رکود زمانی رخ می‌دهد که؛ کسب‌وکار از بین برود، تولید ناخالص داخلی طی دو دوره متوالی کاهش یابد، نرخ بیکاری افزایش و قیمت مسکن کاهش یابد.

طبیعت و دلایل رکود، هم مشخص هستند و هم به طور همزمان قطعیت ندارند. رکود می‌تواند ناشی از اشتباهات و ریسک‌های کسب‌وکار باشد که به‌طور خوشه‌ای و هم‌زمان باهم رخ می‌دهند. شرکت‌ها مجبور به تخصیص دوباره منابع می‌شوند، تولید کاهش می‌یابد، زیان‌های محدود به وجود می‌آید و گاهی مجبور به تعدیل کارکنان می‌شوند. این‌ها علل و دلایل روشن رکود هستند. اما دلایل رخ دادن پشت سر هم اشتباهات تجاری مشخص نیست و اینکه چگونه به‌یک‌باره متوجه اشتباهاتشان می‌شود و چه اقدامی برای جلوگیری از رکود می‌توان انجام داد. اقتصاددانان در پاسخ به این سؤالات، توافق نظر ندارند و تا به امروز چندین نظریه متفاوت در این خصوص بیان‌شده است.

در طول دوران رکود کشورهای مختلف، اقتصاددانان سعی کردند دلایل ایجاد رکود را شناسایی و مشخص کنند. بحران مالی یکی از دلایل عمده این رخداد است. تورم به افزایش کلی قیمت کالاها و خدمات در طی یک دوره زمانی اشاره دارد. هرچه نرخ تورم بالاتر باشد، نرخ خرید کالا و خدمات کاهش می‌یابد. به‌طوری‌که با پول امروز می‌توان کالاهای کمتری خرید. تورم می‌تواند به دلایل مختلف ازجمله افزایش هزینه‌های تولید، هزینه‌های انرژی و بدهی‌های دولت به وجود آید. (برای اطلاعات بیشتر در خصوص تورم اینجا کلیک کنید).

در یک محیط تورمی، افراد سعی در کاهش هزینه تفریحات و هزینه‌های عمومی دارند و شروع به پس‌انداز می‌کنند. افراد و شرکت‌ها برای کوچک کردن هزینه‌ها، مصرف را کاهش می‌دهند. تولید ناخالص داخلی کاهش و نرخ بیکاری افزایش می‌یابد، چراکه شرکت‌ها برای کاهش هزینه‌ها، کارکنانشان را تعدیل می‌کنند. این‌ها عواملی هستند که در کنار یکدیگر موجب رکود اقتصادی می‌شوند.

مؤلفه‌های اقتصاد خرد و کلان رکود

دو مرحله کاهش در تولید ناخالص داخلی، این تعریف اقتصاد کلان از رکود است. کسب‌وکارهای خصوصی که پیش از رکود درحال‌توسعه و گسترش بودند بعد از رکود تولید خود را کاهش می‌دهند و سعی می‌کنند ریسک سیستماتیک به وجود آمده را مدیریت کنند. (همچنین بخوانید؛ ریسک سیستماتیک چیست). سطوح قابل‌اندازه‌گیری هزینه و سرمایه‌گذاری به‌احتمال‌زیاد کاهش و به دلیل کاهش تقاضا قیمت کالاها نیز کاهش می‌یابند.

در سطح خرد اقتصاد، شرکت‌ها در طول رکود، شاهد کاهش حاشیه سود می‌شوند. همگامی که درآمد، چه ازنظر فروش و چه ازنظر سرمایه‌گذاری کاهش می‌یابد، شرکت‌ها به دنبال کاهش فعالیت‌های کارآمد گذشته خود می‌روند. ممکن است یک شرکت تولید محصولات با حاشیه سود پایین را متوقف کند و یا حقوق و مزایای کارکنان را کاهش دهد. متأسفانه کاهش حاشیه سود باعث می‌شود که از کارکنان متخصص و کارآمد در صنعت و خدمات کمتر استفاده شود.

دیدگاه اقتصاددانان در خصوص رکود اقتصادی

اقتصاددان مطرح، Rothbard به این موضوع اشاره می‌کند که هیچ کسب‌وکار یا صنعتی عمداً سرمایه‌گذاری‌های بد را انجام نمی‌دهد. زمانی که این سرمایه‌گذاری‌های بد به‌اندازه کافی جدی می‌شود، کسب‌وکارها پولشان را از دست می‌دهند و ممکن است اعلام ورشکستگی کنند. کارآفرینانی که از ضرر در سرمایه‌گذاری رهایی می یابند، در بازار زنده می‌مانند. در اکثر زمان‌ها، کارآفرینان در این زمینه موفق عمل کرده‌اند. پس چگونه ممکن است تعداد زیادی از کسب‌وکارها در یک‌زمان دچار ضرر در سرمایه‌گذاری‌هایشان شوند؟ و درنتیجه یکی از عوامل ایجاد رکود اقتصادی را رقم زنند؟

Rothbard این مشکل را با عنوان” خطاهای خوشه‌ای کارآفرینان” مطرح کرد. او بیان کرد که حتماً موردی وجود داشته که کسب‌وکارها را به سمت یک موقعیت ناپایدار سرمایه‌گذاری در دهه گذشته هدایت کرده است. زمانی که واقعیت مشخص می‌شود، سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی تلاش می‌کنند تا از اشتباهشان جلوگیری کنند. درنتیجه بهره‌وری و قیمت دارایی‌ها کاهش می‌یابد. این رکود تا زمانی ادامه می‌یابد که سرمایه‌گذاری‌های بد، نقد و منابع دوباره تخصیص داده شوند.

دیدگاه دیگری از اقتصاددان معروف بریتانیایی Keynes که صاحب نظریه پرسروصدا” اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد و عدم کارایی جامعه سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی” است، وجود دارد. او نیروهای پیشران رکود را “ارواح حیوانی ” می نامد. این تئوری یک همبستگی قوی بین عملکرد بازار سهام و بهره‌وری کسب‌وکار، در نظر می‌گیرد و همچنین فرض می‌کند که نوسانات بیش‌ازحد غیر قاب پیش‌بینی هستند.

جمع‌بندی

دلایل ایجاد هر رکود منحصربه‌فرد است و اقتصاددانان در این خصوص نظرهای متفاوتی دارند. اکثر رکودها اغلب یک شوک به عرضه و تقاضا مانند افزایش دوره‌ای نرخ بهره و افزایش بیش‌ازحد قیمت کالاها ایجاد می کنند. این نظریه‌ها در راستای رکودهای صورت گرفته در طول تاریخ بیان‌شده‌اند و لزوماً علت منحصربه‌فرد رکودهای آتی نیستند.

منبع: گروه مشاوران مالی سامان